سعيد نفيسى

34

زندگينامه عطار نيشابورى ( فارسى )

عطار گفته است به فروش كه بيش از اين نمىارزم در خشم شده و او را كشته است رواج داشته و همين نكته‌اى است كه دولتشاه در 892 در تذكرة الشعراء آورده پس دولتشاه از خود نساخته است و اين مطالب رايج بوده و سال 586 را كه در اين كتيبه براى مرگ او نوشته‌اند دولتشاه 579 ضبط كرده و نيز آنكه در كتيبه آمده است كه 82 سال در نيشابور و 32 سال در شادياخ زيسته است دولتشاه 85 و 29 سال آورده و در هر صورت جمع اين هر دو گفته 114 سال مىشود كه دولتشاه آن را مدت عمر عطار دانسته است و چنان كه گذشت از تاريخ ولادت و وفاتى كه او داده است نيز همين نتيجه برمىآيد . اينكه در اين كتيبه مولد عطار را زروند نوشته‌اند قطعا اشتباه است و چنين نامى در كتابهاى جغرافيا ضبط نكرده‌اند و ترديدى ندارم كه اين كلمه محرف زورابذ به ضم اول و سكون دوم و فتح باء است كه بنا بر ضبط ياقوت در معجم البلدان دهى در نواحى نيشابور بوده است و سمعانى گويد : به گمان من همان طرثيث است كه ايرانيان ترشيش مىگويند پس از اين قرار زورابذ نام قديم همان ترشيز امروز است كه تازيان آن را طرثيث مىگفته‌اند و در زبان فارسى ترشيش هم مىنوشتند يا اينكه چون طرثيث و ترشيش و ترشيز نام ناحيه است ممكن است زورابذ نام يكى از روستاهاى اين ناحيه باشد و خاك ترشيز در زمانهاى قديم جزو نواحى نيشابور بوده و به همين جهت است كه عطار را با وجود آنكه از مردم زورابذ بوده است معمولا نيشابورى گفته‌اند و كاتبى نيشابورى شاعر معروف قرن نهم متوفى در حدود 839 هم در قصيده‌اى كه به اين مطلع گفته : باز با صدبرگ آمد جانب گلزار گل * همچو نرگس گشت منظور اولو الابصار گل دربارهء خويش مىگويد : همچو عطار از گلستان نشابورم ولى * خار صحراى نشابورم من و عطار گل